Lễ hội truyền thống Lễ giỗ Bà Phi Yến – Lễ hội Văn hóa của người dân Côn Đảo

Bà Phi Yến là nhân vật từ một truyền thuyết trong dân gian về tấm gương người phụ nữ trung trinh tiết liệt đã được lưu truyền từ đời này qua đời khác tại Côn Đảo. Bà Phi Yến đại diện cho mẫu hình của người phụ nữ Việt Nam xưa, đức tính cao đẹp của bà đã trở thành một biểu tượng về phẩm hạnh của người phụ nữ Việt Nam, một giá trị văn hóa linh thiêng giữa biển trời Côn Đảo.
Cảm phục tấm gương của bà Phi Yến, nhân dân làng An Hải xưa đã lập miếu thờ bà với tên gọi An Sơn miếu, nay thuộc địa phận khu dân cư số 3, đặc khu Côn Đảo. Trải qua nhiều thăng trầm, biến cố của lịch sử, công trình đã được trùng tu, sửa chữa nhiều lần nhưng vẫn giữ nguyên vị trí và dáng vẻ ban đầu. Ngôi miếu nhỏ bé, bình dị như ở bao làng quê khác, nằm giữa những tán cây rợp bóng mát, hoa lá xanh tươi bốn mùa. Vào ngày rằm, mùng một âm lịch hàng tháng, người dân địa phương, du khách thường đến viếng Bà để cầu sự may mắn, bình yên. Hiện nay, hàng ngày có hàng ngàn lượt du khách gần xa đến viếng, tham quan di tích này.
 

Để tưởng nhớ bà Phi Yến, vào ngày 18 tháng 10 âm lịch hàng năm (Là ngày mất của bà Phi Yến theo truyền thuyết), người dân Côn Đảo lại long trọng tổ chức lễ giỗ Bà. Người dân ở đây xem bà Phi Yến như một vị thần phò trợ cho cuộc sống của họ. Dù trải qua rất nhiều thăng trầm của lịch sử, ở bất kỳ giai đoạn nào, người dân trên đảo vẫn giữ tục thờ cúng bà.
Những năm gần đây, ngày giỗ Bà Phi Yến đã trở thành một lễ hội văn hóa lớn trong năm, được Đảng bộ, chính quyền, quân và dân trên đảo tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo người dân và du khách trong và ngoài nước tham dự.
 

Chị Nguyễn Thị Ngọc Hạnh, người dân đặc khu Côn Đảo: "Bản thân tôi nói riêng và tất cả người dân ở Côn Đảo nói chung thì ai cũng có một cảm giác rất là náo nức và hào hứng, mong chờ cái ngày này. Thì khi tham gia vào cái lễ hội này thì Ban tổ chức tổ chức một cái lễ hội rất là đầy đủ, ý nghĩa và hoành tráng. Còn trang phục thì cờ, lộng rồi quần áo rất là đặc sắc, nhiều màu làm tôn lên cái vẻ trang nghiêm và những cái tôn kính, của mọi người đối với Hoàng tử.
Anh Nguyễn Thế Dự, Du khách: “Đây là lần đầu tiên sau rất là nhiều đợt công tác thì Lần đầu tiên là được tham dự cái lễ giỗ của bà Phi Yến, thì cảm giác đầu tiên đó là mình đang là hòa vào một cái lễ hội lớn. Song song đó thì các cái chuỗi hoạt động cũng rất là nhiều, các hoạt động rất là hay. Màu sắc trang phục, cho tới nghi lễ rất là chỉn chu, tác động lớn đến du khách cũng như là người người dân.”
Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa và tâm linh, Lễ hội truyền thống Lễ giỗ bà Phi Yến đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia theo Quyết định số 2705 ngày 28/10/2022. Đây là niềm tự hào to lớn của người dân Côn Đảo, đồng thời là cơ hội để địa phương bảo tồn, phát huy giá trị di sản, gắn kết lễ hội với phát triển du lịch bền vững.
 

Lễ hội truyền thống Lễ giỗ Bà Phi Yến lần thứ 240 năm 2025 được tổ chức trong 3 ngày từ ngày 5, 6 và 7/12/2025 (nhằm ngày 16, 17, 18/10 âm lịch) với nhiều hoạt động văn hóa thể thao sôi nổi đặc sắc như: Hội thi kéo co với sự tham gia của 240 người dân địa phương và du khách, biểu tưởng cho sự gắn kết cộng đồng của cư dân Côn Đảo; các trò chơi dân gian; hội thi làm bánh dân gian mang nét đặc trưng ở cả 3 miền Bắc, Trung, Nam; hội thi rung chuông vàng; Chương trình nghệ thuật kể về cuộc đời của bà Phi Yến và giá trị Lễ hội truyền thống Lễ giỗ bà Phi Yến; lễ Mộc dục; lễ cúng tiên thường. Đặc biệt, Lễ rước Linh vị Hoàng tử Hội An xuất phát từ An Sơn miếu đến miếu Cậu, Cỏ Ống và ngược lại. Đây là một nghi thức được địa phương tổ chức trang trọng theo nghi lễ dân gian theo truyền thống của người Việt.
 

Sáng ngày 7/12 (nhằm ngày 18/10 âm lịch), ngày giỗ chính bà Phi Yến, lễ giỗ với các nội dung: múa khai lễ, đọc văn tế tưởng nhớ ân đức của Bà Phi Yến, cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, cuộc sống của người dân được ấm no, hạnh phúc. Đại diện các đoàn dâng lễ của 9 khu dân cư và du khách lần lượt dâng lễ vật, thắp hương cho đức Bà Phi Yến.
 

Bắt nguồn từ truyền thuyết, đến nay ngày giỗ Bà Phi Yến đã trở thành một lễ hội văn hóa lớn trong năm, được Đảng bộ, chính quyền, quân và dân Côn Đảo tổ chức trang trọng, thành kính. Mỗi người dân Côn Đảo đều xem đây là dịp để hướng về cội nguồn, cùng nhau gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Đồng thời, là dịp để quảng bá tiềm năng, thế mạnh, những nét văn hóa đặc sắc, cùng những danh lam thắng cảnh của đặc khu Côn Đảo đến với du khách trong nước và quốc tế.