Có những chuyến đi để khám phá một vùng đất mới. Cũng có những chuyến đi để trở về – với lịch sử, với lòng biết ơn và với những giá trị cần được tiếp nối. Côn Đảo là một điểm đến như thế.
Trong dòng chảy phát triển du lịch của Thành phố Hồ Chí Minh, Côn Đảo đang ngày càng được quan tâm phát huy những giá trị đặc trưng về lịch sử, văn hóa và thiên nhiên, hướng đến xây dựng các sản phẩm du lịch có chiều sâu, chất lượng và bền vững. Trong đó, du lịch về nguồn, giáo dục truyền thống và tìm hiểu lịch sử là một trong những sản phẩm có nhiều lợi thế để Côn Đảo tạo nên dấu ấn riêng.
Tại buổi làm việc giữa Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh và UBND đặc khu Côn Đảo về phát triển du lịch giai đoạn 2026–2030, các định hướng phát triển sản phẩm tiếp tục nhấn mạnh việc gắn du lịch với giá trị di sản, lịch sử – văn hóa, thiên nhiên và bảo vệ môi trường. Thành phố cũng đã triển khai Cuộc thi “Người dẫn chuyện cảm xúc” dành cho hướng dẫn viên thuyết minh chương trình về nguồn, tìm hiểu lịch sử tại Côn Đảo, qua đó góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm và cách kể câu chuyện lịch sử của điểm đến.
Những hành trình nối dài về miền đất thiêng
Trong năm 2026, nhiều cơ quan, đơn vị, trường học, tổ chức đoàn thể từ Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương đã lựa chọn Côn Đảo cho các chương trình về nguồn, sinh hoạt chính trị, giáo dục truyền thống và tri ân. Từ những đoàn cán bộ, đảng viên, đoàn viên, người lao động đến đội ngũ giáo viên, học sinh, sinh viên, mỗi hành trình có một cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở tinh thần “Uống nước nhớ nguồn” và mong muốn được trực tiếp tìm hiểu những trang lịch sử của dân tộc ngay tại nơi các sự kiện đã diễn ra.
Trong những tháng gần đây, Côn Đảo đã đón nhiều chương trình về nguồn của các cơ quan, đơn vị và trường học. Có thể kể đến các đoàn của Trường Tiểu học Âu Dương Lân, Trường THPT Gò Vấp, Trường THCS Âu Lạc, Trường THCS Đông Hòa, Trường Mầm non 19/5 Thành phố, Trường Mầm non Nguyễn Cư Trinh; Công đoàn Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG TP.HCM; cùng nhiều cơ quan, doanh nghiệp và tổ chức đoàn thể.
Những chuyến đi ấy cho thấy Côn Đảo không chỉ là một điểm tham quan lịch sử, mà đang trở thành không gian học tập, trải nghiệm và giáo dục truyền thống trực quan cho nhiều nhóm đối tượng.
Khi lịch sử không chỉ nằm trên những trang sách
Điều tạo nên giá trị đặc biệt cho một hành trình về nguồn tại Côn Đảo chính là hệ thống di tích lịch sử hiện hữu trên đảo.
Bảo tàng Côn Đảo là nơi giúp du khách có cái nhìn tổng quan trước khi bước vào hành trình. Từ đây, những địa danh như Dinh Chúa Đảo, Cầu tàu 914, Trại Phú Hải, Trại Phú Tường, hệ thống “Chuồng cọp”, Nghĩa trang Hàng Dương, Nghĩa trang Hàng Keo, Đền thờ Côn Đảo… dần nối lại thành một câu chuyện lịch sử có chiều sâu.
Đứng trước những bức tường đá, phòng giam hay những chứng tích còn lưu lại, lịch sử không còn là những mốc thời gian phải ghi nhớ. Người tham quan có thể hình dung rõ hơn về cuộc sống, sự hy sinh và tinh thần đấu tranh của các thế hệ chiến sĩ cách mạng, đồng bào yêu nước từng bị giam cầm tại Côn Đảo.
Bảo tàng Côn Đảo - Điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình về nguồn tại Côn Đảo
Đặc biệt, Lễ viếng Nghĩa trang Hàng Dương thường là một trong những khoảnh khắc lắng đọng nhất của hành trình. Trong không gian trang nghiêm giữa đảo, mỗi nén hương được thắp lên không chỉ để tưởng nhớ những người đã khuất, mà còn nhắc mỗi người về giá trị của hòa bình và trách nhiệm của thế hệ hôm nay.
Bởi vậy, với học sinh, sinh viên, Côn Đảo có thể được xem như một “lớp học lịch sử không có bốn bức tường” – nơi kiến thức được tiếp nhận không chỉ bằng việc nghe và đọc, mà còn bằng quan sát, trải nghiệm và cảm xúc.
Một hành trình về nguồn rộng hơn câu chuyện lịch sử
Giá trị của Côn Đảo còn nằm ở khả năng kết nối câu chuyện lịch sử với thiên nhiên và trách nhiệm đối với môi trường.
Sau hành trình tìm hiểu hệ thống di tích, người trẻ có thể tiếp tục khám phá những tuyến sinh thái của Vườn quốc gia Côn Đảo, tìm hiểu hệ sinh thái rừng – biển, đa dạng sinh học, công tác bảo tồn rùa biển; tham gia các hoạt động giảm rác thải nhựa, phân loại và tái chế rác, trải nghiệm “Vì Côn Đảo xanh”, hoạt động thể thao, team building hoặc những chương trình cộng đồng phù hợp.
Từ đó, một chương trình về nguồn có thể được mở rộng từ “biết lịch sử” đến “hiểu giá trị” và cuối cùng là “hành động có trách nhiệm”.
Vườn quốc gia Côn Đảo - nơi gìn giữ thiên nhiên, sinh thái Côn Đảo
Sở Rẫy - một trong những tuyến sinh thái được yêu thích tại Côn Đảo
Đó cũng là hướng tiếp cận phù hợp với học sinh, sinh viên hiện nay: thay vì chỉ tham quan – nghe thuyết minh – chụp ảnh, hành trình có thể thiết kế thành những nhiệm vụ học tập, phiếu trải nghiệm, nhật ký hành trình, thảo luận nhóm, hoạt động môi trường và những khoảng thời gian để mỗi người tự ghi lại suy nghĩ của mình.
Một chuyến đi vì thế không kết thúc khi rời Côn Đảo. Những điều được nhìn thấy, được nghe kể và tự mình trải nghiệm có thể trở thành một phần ký ức, từ đó nuôi dưỡng ý thức gìn giữ lịch sử, thiên nhiên và những giá trị chung của cộng đồng.
Côn Đảo – để mỗi chuyến đi trở thành một hành trình trở về
Côn Đảo hôm nay đã có thêm nhiều diện mạo mới của một điểm đến xanh, bình yên và giàu trải nghiệm. Nhưng giữa những cung đường ven biển, những cánh rừng và nhịp sống của một hòn đảo đang từng ngày phát triển, những lớp trầm tích lịch sử vẫn luôn là phần không thể tách rời làm nên bản sắc của vùng đất này.
Đó cũng chính là lợi thế đặc biệt để phát triển những chương trình về nguồn kết hợp giáo dục lịch sử – văn hóa, trải nghiệm thiên nhiên, bảo vệ môi trường và hoạt động cộng đồng, đặc biệt dành cho học sinh, sinh viên, đoàn viên, thanh niên, cán bộ, người lao động và các tổ chức.
Bởi về nguồn ở Côn Đảo không chỉ là trở về với quá khứ.
Đó còn là hành trình để hiểu hơn giá trị của hiện tại, để biết trân trọng những gì mình đang có và mang theo một trách nhiệm nhỏ cho tương lai.
Có những chuyến đi cho ta thêm những bức ảnh đẹp.
Có những chuyến đi cho ta thêm một câu chuyện.
Và cũng có những hành trình, khi trở về, ta thấy mình đã khác.
Côn Đảo – nơi hành trình về nguồn bắt đầu từ lịch sử và tiếp nối bằng trách nhiệm của hôm nay.
